Mùa thu năm 2026 đọc báo Mỹ, mình thấy họ bàn nhiều về chuyện con cái cắt đứt liên lạc với cha mẹ. Mùa hè năm ấy, ở Chicago còn có hẳn 1 hội nghị dành riêng cho những ông bố bà mẹ bị con bỏ. 1 bà mẹ 60 tuổi, con trai đã 3 năm không liên lạc với bà, bảo rằng, nhà nào cũng có chuyện riêng, mà con cái nhà nào cũng nói giống nhau, nào là mẹ tôi chỉ biết yêu bản thân, nào là bố tôi chỉ biết có mình, nào là nhà có chuyện gì cũng tại bố mẹ [1].

Ở ta, tất nhiên chưa ai phải mở hội nghị cho bố mẹ bị con bỏ cả. Nhưng chỉ cần lướt mạng 1 lúc là thấy đầy rẫy những video nói về “bố mẹ toxic”, “thao túng tâm lý”, “sang chấn tuổi thơ”. Cũng dạo ấy, trên Facebook còn nổi lên cả 1 nhóm tên là “Con ghét bố mẹ”, lên tới gần 400.000 thành viên, kéo theo hàng loạt nhóm na ná như thế, có nhóm còn đặt tên là “Những người ghét bố mẹ” [2], [3]. Còn quanh mình thì ai cũng biết vài đứa con mỗi tháng gọi về cho bố mẹ 2, 3 cuộc, mà cuộc nào cũng chỉ hỏi bố mẹ ăn cơm chưa. Mình ngờ rằng, ở ta con bỏ bố mẹ cũng nhiều, có điều bỏ theo kiểu của người Việt.

Bố mẹ bị con cắt liên lạc thì thường kể rằng, con bỏ đi bất ngờ, chẳng báo trước gì cả. Còn những người đã không liên lạc với bố mẹ nữa thì lại bảo, đó là việc bất đắc dĩ, họ đã nghĩ tới từ rất nhiều năm trước [4]. Cùng 1 chuyện mà mỗi bên kể 1 kiểu, vì sao vậy?

I

Theo 1 nữ giáo sư ở Mỹ chuyên nghiên cứu chuyện này, con cái thường xa cha mẹ dần dần, ít khi cắt liên lạc ngay 1 lần. Nghĩa là, đứa con gọi điện về ít đi, về quê thưa đi. Đến 1 lúc, bố mẹ ốm nó cũng không về thăm [4].

Ở ta cũng vậy thôi. Đứa con gọi về hỏi “Bố mẹ ăn cơm chưa?”, bố mẹ bảo “Ăn rồi”. Con hỏi “Dạo này ngoài ấy có rét không?”, bố mẹ bảo “Cũng rét”. Rồi “Thôi con đi làm đây”. Nghe chẳng khác gì tổng đài gọi khảo sát mức độ hài lòng. Tuần nào cũng gọi 1 cuộc như thế, bố mẹ thấy con vẫn gọi đều thì yên tâm. Nhưng đứa con thì biết, nói chuyện như thế cũng như không. Nó mất việc, nó chia tay người yêu, bố mẹ không hề hay biết. Kịch bản này đọc lên thấy quen quen, chắc không riêng gì mình 😅

Trong tiểu thuyết Hãy chăm sóc mẹ của nhà văn Hàn Quốc Shin Kyung-sook, cô con gái làm nghề viết văn ở Seoul, mỗi lần gọi điện về quê bao giờ cũng là người cúp máy trước. Lần nào cô cũng hứa sẽ gọi lại cho mẹ, mà nhiều lần không gọi, vì không có thời gian ngồi nghe mẹ kể. Có lần mẹ giận, dập máy trước, mấy hôm sau gọi lại trách móc: “Con không phải là con của ngày xưa nữa, con đã trở thành một người quá lạnh lùng” [5].

Rồi 1 hôm người mẹ đi lạc ở ga Seoul. Cả nhà ngồi soạn tờ rơi tìm mẹ, cô ghi mẹ sinh năm 1938, thì bố bảo thật ra mẹ sinh năm 1936, mà đến lúc ấy cô mới biết. Cô cũng chưa bao giờ nghĩ xem mẹ có thích suốt ngày ở trong bếp không. Có lần cô hỏi, mẹ nhìn cô chằm chằm, bảo mẹ nấu cơm vì đó là việc mẹ phải làm [5]. Như thế, con càng ít quan tâm đến bố mẹ thì lại càng chẳng biết gì về bố mẹ.

Bố mẹ thấy con vẫn gọi, Tết vẫn về, thì yên tâm. Đến lúc con không liên lạc nữa, bố mẹ mới ngã ngửa ra!

II

Vậy vì sao con cái lại dần dần xa bố mẹ, mà không nói thẳng với bố mẹ là nó buồn chuyện gì?

Nhà tâm lý học tổ chức hội nghị ở Chicago cho rằng, với nhiều người trẻ, không liên lạc với bố mẹ nữa là lần đầu tiên trong đời họ dám chống lại bố mẹ, việc mà lẽ ra họ đã làm từ hồi mới lớn. Sở dĩ như vậy là bởi thế hệ này bị bố mẹ quản kỹ quá, nên lớn rồi mà vẫn không tự lập được [1].

Ở Mỹ đã thế, ở ta còn hơn nhiều. Đứa trẻ 15 tuổi mà cãi bố mẹ là bị bảo hư, “cá không ăn muối cá ươn, con cãi cha mẹ trăm đường con hư”. Học trường nào, thi khối nào, chọn ngành gì, nhiều nhà bố mẹ quyết hết, có nhà quyết luôn cả chuyện con lấy ai. Đứa con thì giữ đúng 1 chức trong nhà, bộ phận thi hành. Đứa trẻ lớn lên như thế chưa từng dám nói “không” với bố mẹ, vì nói ra là bị mắng hỗn. Vậy thì đến lúc lớn, nó biết nói “không” bằng cách nào?

Cái tuổi lẽ ra được cãi nhau với bố mẹ, giận dỗi đóng sầm cửa phòng, thì nó đã phải bỏ qua. Tuổi nổi loạn của nó như chuyến bay bị delay, mà delay hơn chục năm. Đến năm 28, 30 tuổi, đi làm, có tiền, ra ở riêng, nó mới bắt đầu sống tách khỏi bố mẹ. Mà khốn nỗi, cách duy nhất nó học được từ bé là im lặng. Cãi thì lần nào cũng thua, lại còn bị bảo là bất hiếu, còn im lặng thì chẳng ai bắt bẻ được gì. Thế là nó không cãi nữa, nó chỉ gọi về ít đi, về quê ít đi.

Bố mẹ chưa bao giờ nghe con nói không, nên khi con dần xa mình thì thấy như tự dưng. Thật ra, nó đã muốn nói không từ năm 15 tuổi, có điều nó không dám.

III

1 nhà trị liệu gia đình ở Mỹ hỏi khoảng 1.000 ông bố bà mẹ bị con cắt liên lạc, thì hơn 8 trên 10 người cho rằng, những chữ như độc hại, bạo hành là 1 phần lý do khiến con bỏ họ [1].

Có người nhớ năm lớp 9 thi toán được 8 điểm, bị bố mắng là ngu trước mặt cả họ. Hồi ấy nó nghĩ bố nóng tính, nhà ai chẳng thế. 15 năm sau, xem mấy chục video về bố mẹ độc hại, nó nhớ lại chuyện ấy và thấy đó là bạo hành tinh thần. Mà đã coi là bị bạo hành thì nó thấy không liên lạc với bố mẹ nữa cũng là phải.

Tất nhiên, thế hệ trước cũng đã bỏ qua nhiều chuyện bạo hành thật. “Thương cho roi cho vọt”, ông bà ta đánh con bằng roi mây, bằng thắt lưng, rồi bảo là dạy con. Có những đứa trẻ phải lớn lên, đọc được những chữ như bạo hành, sang chấn, mới hiểu những trận đòn năm xưa chẳng phải vì thương yêu gì.

1 nhà xã hội học ở Mỹ cho rằng, bố mẹ ngày nay lớn lên với lối nghĩ gia đình là phải gắn bó suốt đời, có chuyện gì thì con cũng phải ở lại. Còn con cái bây giờ thì nghĩ, quan hệ với bố mẹ cũng như mọi quan hệ khác, có tôn trọng nhau, đối xử tử tế với nhau thì mới giữ [1], [6]. Nói kiểu dân văn phòng thì gia đình giờ cũng phải ký lại hợp đồng. Chuyện con bỏ bố mẹ thì bố mẹ chưa bao giờ nghĩ tới, có điều con cái thì đã bắt đầu nghĩ.

IV

Người Việt thì ít ai cắt đứt hẳn với bố mẹ. Bỏ bố mẹ là bất hiếu, mà bố mẹ về già nhiều người không có lương hưu, con không nuôi thì ai nuôi? Thế nên nhiều người chọn cách chăm lo cho có. Tháng nào cũng gửi tiền về mà chẳng mấy khi gọi điện, vẫn ở trong nhóm Zalo gia đình nhưng tắt thông báo, có người yêu hay mất việc thì giấu biệt. Hiếu thảo bản chuyển khoản, không kèm lời nhắn.

Mình cho rằng, đứa con gửi tiền về là để khỏi phải gần gũi bố mẹ. Tiền nó gửi đủ, có khi còn dư, để không ai trách được, còn chuyện buồn vui của mình thì nó không kể. Bố mẹ nhận tiền, thấy con vẫn có hiếu, nên cũng chẳng hỏi han gì thêm. Thế là cả 2 bên cùng vờ như trong nhà vẫn êm ấm, có nhà cứ thế 20, 30 năm, cho đến lúc bố mẹ mất.

Trong Tướng về hưu của Nguyễn Huy Thiệp, ông tướng năm 12 tuổi đã bỏ nhà ra đi vì bà dì ghẻ cay nghiệt, rồi vào bộ đội, rất ít khi về. Người con trai kể: “Khi lớn lên, tôi chẳng biết gì về cha mình cả”. Ông lo cho con đủ cả, từ học hành đến nhà cửa. 70 tuổi ông về hưu, ông nói với con: “Việc lớn trong đời cha làm xong rồi!”, con chỉ đáp: “Vâng” [8].

Hơn 1 năm sau, đơn vị cũ cho xe về đón, ông lại ra trận rồi hy sinh. Trước khi lên xe, ông đưa cho con 1 quyển vở học sinh, bảo trong ấy cha có ghi ít điều. Phải đến khi cha mất, người con mới giở ra đọc, rồi viết: “Tôi hiểu cha tôi hơn” [8]. Đến lúc hiểu được cha thì cha đã không còn nữa!

Theo mình, lỗi thì bên nào cũng có. Bố mẹ có lỗi vì nuôi con mà không cho con được tranh luận, góp ý thậm chí cãi lại, để đến 30 tuổi con chỉ biết im lặng. Con thì có lỗi vì để mấy cái video trên mạng phán xét bố mẹ mình thay cho mình. Vậy xin hỏi, 1 đứa trẻ chưa bao giờ được tranh cãi, phê bình, góp ý thì lớn lên lấy đâu ra cách ngồi nói chuyện thẳng thắn với bố mẹ? Còn 1 người mẹ cả đời nghĩ rằng con là của mình, thì làm sao chịu nổi khi con muốn sống khác đi?

Muốn làm lành, 1 nhà trị liệu ở Mỹ khuyên bố mẹ mang theo 1 cuốn sổ, nói với con rằng bố mẹ biết có những lúc mình đã làm con đau, bố mẹ muốn nghe con kể hết. Rồi ngồi nghe, không cãi, không thanh minh [4].

Mà bố mẹ Việt thì khó ngồi im lắm, vì câu đầu tiên bật ra bao giờ cũng là “bố mẹ làm thế cũng chỉ vì con”. Câu ấy đứa con đã nghe từ năm 15 tuổi, lần nào nghe xong nó cũng im!

Nguồn:

[1] - Why Are So Many Adults Cutting Off Their Parents? - Elizabeth Bernstein, The Wall Street Journal, 26.9.2026.
[2] - Khi mái nhà cần những cuộc đối thoại - Báo Quốc tế.
[3] - Cô gái SN 2005 lập nhóm Facebook ‘Những người ghét bố mẹ’, gần 1.000 người tham gia: Công an vào cuộc - Báo Lào Cai.
[4] - Is Your Grown Child Pulling Away? These Are the Early Signs of Estrangement - Elizabeth Bernstein, The Wall Street Journal, 10.10.2026.
[5] - Hãy chăm sóc mẹ - Shin Kyung-sook, Lê Nguyễn Lê dịch, chương 1 và chương 4 Không ai biết.
[6] - Families We Lose: A New Explanation for Family Estrangement - Rin Reczek, dẫn theo [1].
[7] - Lão Goriot - Honoré de Balzac, Xuân Dương dịch, phần I Nhà trọ bình dân và phần IV Cái chết của người cha.
[8] - Tướng về hưu - Nguyễn Huy Thiệp, phần I, XII và XV.